De motorfiets
De motorfiets bracht snelheid en vrijheid in een tijd waarin vervoer schaars was. Voor veel mannen was het een belangrijk werkmiddel: om goederen te vervoeren, afstanden te overbruggen of naar het werk te gaan.
Een motor viel op in het straatbeeld. Het geluid, de geur van benzine en het stof dat opwaaide hoorden bij de tijd. De motor stond symbool voor vooruitgang en beweging, maar bleef eenvoudig en functioneel.
De oude auto (Erkat)
In het verleden waren auto’s zeldzaam. Veel families bezaten er geen en verplaatsten zich te voet, met dieren of met het openbaar vervoer. Wanneer iemand in de buurt wél een auto had, was dat bijzonder. De auto werd niet alleen gezien als een vervoermiddel, maar als teken van vooruitgang en welvaart.
Reizen was een gebeurtenis op zich. Men nam eten mee, kinderen zaten dicht op elkaar en een rit werd herinnerd en doorverteld. Afstanden werden anders beleefd: langzamer, intenser, samen.
Vrouwen op straat
Vrouwen gingen vroeger vaak samen naar buiten. Niet alleen uit veiligheid, maar ook uit verbondenheid. Naar de markt gaan, familie bezoeken of water halen was een sociaal moment. De straat was een plek waar men elkaar kende, groette en observeerde.
Kleding was meestal eenvoudig en functioneel. Ze vertelde iets over afkomst, gezin en omstandigheden. Buiten zijn betekende deelnemen aan het leven, maar altijd binnen duidelijke sociale normen.
Tajine op houtvuur
Koken was vroeger een langzaam en aandachtig proces. De tajine stond vaak urenlang op een hout- of kolenvuur. De geur verspreidde zich door het huis en de buurt. Het eten werd met zorg bereid, zonder haast.
Samen eten uit één schaal versterkte de band binnen het gezin. Het was een dagelijks ritueel waarin delen, geduld en samenzijn centraal stonden.
Meel malen met de hand
Voordat meel uit de winkel kwam, werd graan thuis gemalen. Met stenen molens of eenvoudige werktuigen werd het graan langzaam tot meel verwerkt. Dit vergde kracht, ritme en geduld.
Meel maken was een teken van zelfvoorziening. Wat men at, kwam voort uit eigen handen en arbeid. Het gaf een diep gevoel van verantwoordelijkheid en waardering voor voedsel.
De Radio
De radio was vroeger een belangrijk venster naar de wereld. Nieuws, religieuze programma’s, muziek en verhalen kwamen via één apparaat het huis binnen. Vaak luisterde het hele gezin samen.
De stemmen van de radio waren vertrouwd. Ze begeleidden het dagelijks leven en boden troost, informatie en ontspanning in een tijd zonder televisie of internet.
Muziek met Bendir
Muziek werd niet afgespeeld, maar gemaakt. Vrouwen zongen en speelden op instrumenten zoals de bendir bij bruiloften, geboortes en andere belangrijke momenten. Liederen droegen emoties, herinneringen en levensverhalen.
Zingen was een manier om gevoelens te uiten die niet altijd hardop gezegd konden worden. Muziek verbond generaties en gaf kleur aan het leven.
Couscous bereiden
Couscous maken was meer dan koken; het was een gezamenlijke bezigheid. Het rollen, zeven en stomen vergde ervaring en samenwerking. Vrouwen hielpen elkaar, vooral op vrijdagen, feestdagen en bij bijzondere gelegenheden.
Elke familie had haar eigen manier, haar eigen handeling, haar eigen smaak. Couscous stond symbool voor gastvrijheid, verbondenheid en traditie.
Water halen bij de bron.
Water halen was een vast onderdeel van het dagelijks leven. Vaak liepen vrouwen en kinderen lange afstanden met zware kruiken. Het was lichamelijk zwaar, maar ook een moment van ontmoeting.
Bij de bron werd nieuws gedeeld, gelachen en soms gezwegen. Water was kostbaar. Elke druppel werd gebruikt met zorg en bewustzijn.
Oogsttijd op het land
Vroeger draaide het leven voor veel gezinnen om het land. De oogst bepaalde het ritme van het jaar en daarmee ook het dagelijks bestaan. Graan werd met de hand geoogst, gebundeld en samengebracht tot grote hopen op het veld. Deze hopen stonden symbool voor maanden van arbeid, wachten en hoop.
Na de oogst werd het graan zorgvuldig opgeslagen om het te beschermen tegen regen en dieren. Het zou later worden gebruikt voor meel, brood en andere basisvoeding. Elke oogst was onzeker; alles hing af van regen, zon en gezondheid. Daarom werd de oogst gezien als een zegen en vaak verbonden met dankbaarheid en gebed.
Het werk op het land werd samen gedaan. Mannen, vrouwen en kinderen hielpen ieder op hun eigen manier. Het was zwaar, maar het gaf ook een gevoel van samenhorigheid en verantwoordelijkheid. Wat het land gaf, voedde het hele gezin.
De straat & de Moskee
Vroeger vormden de straat en de moskee samen het hart van de gemeenschap. De moskee was niet alleen een plek voor gebed, maar ook een herkenningspunt in het dagelijks leven. Mensen liepen erlangs op weg naar huis, werk of de souk. De oproep tot het gebed gaf structuur aan de dag en bepaalde het ritme van het leven.
De straat was rustig, overzichtelijk en vertrouwd. Iedereen kende elkaar. Kinderen speelden buiten, volwassenen groetten elkaar, en bezoekers werden herkend. Het leven speelde zich af in de open ruimte, tussen huis, straat en gebedshuis.
Swaak
De Swak werd al generaties lang gebruikt voor mondverzorging. Het was een eenvoudige, natuurlijke manier om de tanden te reinigen. De takjes werden zorgvuldig bewaard en regelmatig gebruikt, vaak vóór het gebed.
Naast hygiëne had de Swak ook een religieuze betekenis. Het gebruik ervan werd gezien als een vorm van zuiverheid, zowel lichamelijk als spiritueel. Zonder moderne middelen zorgde men toch goed voor zichzelf, met wat de natuur bood.
Theemoment met familie en vrienden
Thee drinken was en is een belangrijk sociaal ritueel. Het ging niet alleen om de thee zelf, maar om het samen zijn. De thee werd met aandacht gezet en hoog ingeschonken, als teken van gastvrijheid en respect. Vaak zat men dicht bij elkaar, op kussens rond een lage tafel.
Tijdens het theemoment werd gelachen, verteld en gedeeld. Het was een moment van rust in de dag, waarin jong en oud samenkwamen. Thee verbond mensen, verzachtte gesprekken en versterkte familiebanden. Iedereen was welkom; thee werd nooit alleen gedronken.
Vrouw met traditionele sieraden
In het verleden vertelden sieraden het levensverhaal van een vrouw. De kettingen, hoofdversieringen en hangers waren niet alleen decoratief, maar droegen betekenis. Ze konden laten zien uit welke streek iemand kwam, tot welke familie ze behoorde of in welke levensfase ze zich bevond. Veel sieraden werden van generatie op generatie doorgegeven en waren onderdeel van de bruidsschat.
Voor vrouwen, vooral in Berbergemeenschappen, waren sieraden ook een vorm van zekerheid. Ze fungeerden als spaargeld, bescherming en status. Elk stuk werd met zorg gedragen en had een emotionele waarde. De kleding en sieraden samen vormden een stille taal, herkenbaar voor wie haar kende.
Brood & de bakker (khobz)
Vroeger nam brood een centrale plaats in het dagelijks leven. In veel gezinnen werd het brood thuis gekneed, vaak door vrouwen, met eenvoudige ingrediënten: meel, water, zout en gist. Het deeg werd met zorg behandeld, want brood was geen vanzelfsprekendheid maar een zegen. Daarna werd het brood naar de gemeenschappelijke oven, (de ferran), gebracht. Daar kwamen vrouwen samen, wachtten op hun brood en wisselden verhalen uit.
Brood werd met respect behandeld. Er werd niets weggegooid. Als een stuk brood op de grond viel, werd het opgepakt en gekust. Brood stond symbool voor leven, delen en dankbaarheid.